Jesień ma nie tylko swoje kolory, zapachy i dźwięki, ale także… swoje słowa.
Zanim w kalendarzach pojawiły się łacińskie nazwy miesięcy: september, october czy november, Słowianie nazywali miesiące zgodnie z tym, co działo się w danym czasie w polu czy w lesie.

Polskie słowo „wrzesień” pochodzi od wrzosu – rośliny, która zakwita właśnie na przełomie lata i jesieni, nadając krajobrazowi charakterystyczne fioletowe barwy.
Dla dawnych Słowian wrzos miał znaczenie symboliczne – był rośliną symbolizującą odporność i przejście, łączącą lato z jesienią. Wrzos rósł często na cmentarzach i nieopodal miejsc, które uważano za „pomiędzy światami”. Symbolizował kontakt z duszami zmarłych i posiadał moc odganiania złych duchów.

A oto lista słów, pod którymi dziewiąty miesiąc, czyli polski wrzesień, pojawia się w innych językach słowiańskich:

• czeski: září – od czasownika zářit „świecić, jaśnieć”
• słowacki: september – zapożyczenie łacińskie
  
• ukraiński: вересень (weresen’) – od верес „wrzos”
• białoruski: верасень (vierasien’) – również od верас „wrzos”
• rosyjski: сентябрь (sentjabr’) – zapożyczenie łacińskie; w dawnych gwarach rosyjskich spotykano też formę вересень (weresen’)
• słoweński: september – zapożyczenie łacińskie
• chorwacki: rujan – od rujan, rujaniti „rumiany, czerwony”
• serbski: septembar – zapożyczenie łacińskie; dawniej rujan o znaczeniu „rumiany”
• czarnogórski: septembar – zapożyczenie łacińskie
• bośniacki: septembar – zapożyczenie łacińskie
• bułgarski: септември (septemwri) – zapożyczenie łacińskie (przez grekę)
• macedoński: септември (septemvri) – zapożyczenie łacińskie

Etymologia słowa „październik” wiąże się z wyrazem paździerz, czyli zdrewniałe części łodyg lnu lub konopi, oddzielane podczas obróbki włókna. Październik był czasem przędzenia i przygotowań do zimy, kończono wtedy prace związane z obróbką roślin włóknistych. 

Poniżej jest lista słów, pod którymi dziesiąty miesiąc, czyli polski październik, skrywa się w innych językach słowiańskich:

• czeski: říjen – od słowa ruje „rykowisko, okres godowy zwierząt”
• słowacki: október – zapożyczenie łacińskie; dawniej używano formy veľký rujeň, czyli rykowisko
• ukraiński: жовтень (żowteń) – od жовтий (żowtyj) „żółty”
• białoruski: кастрычнік (kastrýčnik) – od кастра (kastra) „paździerze”
• rosyjski: октябрь (oktiabr’) – zapożyczenie łacińskie
• słoweński: oktober – zapożyczenie łacińskie; dawniej używano nazwy związanej z wyrobem wina – vinotok 
• chorwacki: listopad – dosłownie „opadanie liści”
• serbski: oktobar – zapożyczenie łacińskie
• czarnogórski: oktobar – zapożyczenie łacińskie
• bośniacki: oktobar – zapożyczenie łacińskie
• bułgarski: октомври (oktomwri) – zapożyczenie łacińskie (przez grekę)
• macedoński: октомври (oktomvri) – zapożyczenie łacińskie

Polska nazwa jedenastego miesiąca jest już bardziej oczywista: listopad, czyli czas opadania liści.
Ten wyraz złożony z członów liść + padać pojawił się w języku polskim już w XV wieku.
To jedna z najbardziej poetyckich nazw miesięcy – niesie melancholijny obraz przemijania, ciszy i przygotowania natury do zimowego snu.

W wielu językach słowiańskich listopad zachował podobną formę:

• czeski: listopad 
• słowacki: november – zapożyczenie łacińskie; dawniej używano formy lisopad, obecnie archaicznej
• ukraiński: листопад (łystopad) 
• białoruski: лістапад (listapad) 
• rosyjski: ноябрь (nojabr’) – zapożyczenie łacińskie 
• słoweński: november – zapożyczenie łacińskie; dawniej występowała też nazwa listopad
• chorwacki: studeni – od słowa studen, „zimny”
• serbski: novembar – zapożyczenie łacińskie
• czarnogórski: novembar – zapożyczenie łacińskie
• bośniacki: novembar – zapożyczenie łacińskie
• bułgarski: ноември (noemwri) – zapożyczenie łacińskie (przez grekę)
• macedoński: ноември (noemwri) – zapożyczenie łacińskie

Where do the names of autumn months come from?

Autumn isn’t just a season of colors, scents, and sounds — it has its own words. Long before Latin names like September, October, and November appeared in calendars, the Slavs named months based on what was happening in the fields or forests at the time.

Take Polish “wrzesień” (September), for example. Its name comes from wrzos, or heather — a plant that blooms at the turn of summer and autumn, painting the landscape in vivid purple. For the ancient Slavs, heather was symbolic. It represented resilience and transition, bridging summer and autumn. Heather often grew in cemeteries and at places considered “between worlds,” symbolizing contact with the souls of the dead and offering protection against evil spirits.

Here’s how the ninth month — Polish wrzesień — appears in other Slavic languages:

• Czech: září – from zářit, “to shine, to glow”
• Slovak: september – from Latin
• Ukrainian: вересень (weresen’) – from верес, “heather”
• Belarusian: верасень (vierasien’) – also from верас, “heather”
• Russian: сентябрь (sentjabr’) – from Latin; older dialects used вересень (weresen’)
• Slovene: september – from Latin
• Croatian: rujan – from rujan, rujaniti, meaning “ruddy, red”
• Serbian: septembar – from Latin; formerly rujan meaning “ruddy”
• Montenegrin, Bosnian, Bulgarian, Macedonian: similar Latin-based forms
  
  

October in Polish is “październik”, a name derived from paździerz — the woody parts of flax or hemp stems separated during fiber processing. October was the time for spinning, weaving, and preparing for winter, marking the end of harvest and fiber work.

In other Slavic languages:

• Czech: říjen – from ruje, “rutting season”
• Slovak: október – from Latin; formerly veľký rujeň (“the great rut”)
• Ukrainian: жовтень (zhovten’) – from жовтий (zhovtyj), “yellow”
• Belarusian: кастрычнік (kastrýčnik) – from кастра (kastra), “tow”
• Russian, Slovene, Serbian, Montenegrin, Bosnian, Bulgarian, Macedonian: Latin-based names
• Croatian: listopad – literally “falling leaves”
  
  

November in Polish is “listopad”, meaning literally “falling of leaves.” The name, a poetic combination of liść (“leaf”) and padać (“to fall”), has been used since the 15th century. It evokes a melancholic image of time passing, nature growing quiet, and the world preparing for winter’s slumber.

In many Slavic languages, listopad retains a similar form:

• Czech: listopad
• Slovak: november – Latin-based; older form lisopad is now archaic
• Ukrainian: листопад (lystopad)
• Belarusian: лістапад (listapad)
• Russian: ноябрь (nojabr’) – Latin-based
• Slovene: november – Latin-based; older name listopad also existed
• Croatian: studeni – from studen, “cold”
• Serbian, Montenegrin, Bosnian: novembar – Latin-based
• Bulgarian, Macedonian: ноември (noemvri) – Latin-based forms

ĆWICZENIA DO TEMATU

• Nazwy miesięcy – słownictwo A1
• Nazwy miesięcy – infografika
• Nazwy miesięcy – słownictwo (wykreślanka)
• Nazwy miesięcy – mówienie 

• Jak nazywają się te miesiące w Twoim języku i który jesienny miesiąc lubisz najbardziej? Dlaczego?
• What are the names of these months in your language, and which one is your favourite? Why?